Başlıca felsefi akımlar; idealizm, realizm, pragmatizm ve varoluşçuluk’tur.
İdealizm: Akıl, sevgi, değerler ve bilgelik önemlidir. Eğitim, ruhu iyiye çevirme işidir. Aklı fazla olanlar devleti yönetmelidir. Eflatun, insanın hem bedensel hem de ruhen (karakter, estetik, felsefi olarak) eğitilmesi gerektiğini savunur. Bilgiler insan aklında önceden vardır, bu nedenle tümdengelim kullanılır. İdealizme dayalı eğitim anlayışında evrensel doğrular (konular ve dersler), bunları aktaracak olan ve model olması gereken öğretmen önemlidir.
Realizm: Varlık ve nesneler (gerçekler) önemlidir. Önemli kişilere zihinsel eğitim verilmelidir. Zihinsel ve ahlaki eğitim önemlidir. İnsanın evrensel ve değişmez uyumu, yaşamı kopya etme, disiplinli çalışma realist eğitimin hedefleridir.
Pragmatizm: Birey, bilim ve bilimsel yöntem önemlidir. William James ve John Dewey, bilimsel yöntem için problem çözmenin, gelişimin ve deneyimin önemli olduğunu savunur. Öğrenme yaşantı ürünüdür, okul yaşamın kendisidir. Değişmeyen bilgi yoktur. Demokratik ortam önemlidir.
Varoluşçuluk: İnsanın gerçekleşmemiş iç varlığı ve özgürlük önemlidir. Çevresel faktörler bireyi ve özgürlüğünü etkiler. Bu nedenle toplumsal olgu ve olaylar bireyi etkiler düşüncesini savunur.
Esasicilik, idealizme ve realizme; daimicilik realizme; ilerlemecilik yararcılığa (pragmatizme); yeniden kurmacılık, varoluşçuluğa biraz da yararcılığa (pragmatizme) dayanır.
|
FELSEFENİN ALANLARI |
|||
|
Epistemoloji |
Ontoloji |
Aksiyoloji |
Mantık |
|
* Bilgi nedir? * Bilginin kaynağı nedir? * Bilgi doğuştan mıdır, sonradan mı kazanılır? * Kesin doğru bilgi var mıdır? * Doğru bilgiye ulaşmak mümkün müdür? * Doğru bilginin ölçütü nedir? * Doğru bilginin sınırları var mıdır, varsa nedir? |
* Varlığın kaynağı nedir? * Varlık var mıdır yok mudur? * Varlık maddesel midir? Yoksa ruhsal mıdır? * Varlık hem madde hem de ruhsal mıdır? Yoksa varlık bunlardan başka bir şey midir? * Madde ölümlüyken ruh nasıl ölümsüz olur? * Tanrı var mıdır, varsa özellikleri nelerdir? |
* Etik, estetik nedir? * Erdemli olmak nedir? * Erdemli olmanın özellikleri nelerdir? * Değerlerin kaynağı nedir? * Değerler ilahi bir kaynaktan mı gelmektedir, insanın insan ve doğayla etkileşimi sonucunda mı oluşmaktadır? * Ahlaki davranış nedir? * Bir davranışı ahlaki kılan ölçüt nedir? |
* Aklın kuralları var mıdır? * Akıl yürütmenin kuralları nelerdir? * Doğru düşünme nedir? * Doğru düşünmenin yolları nedir? * Neden-sonuç ilişkileri nasıl kurulur? * Sonuç çıkarırken aklın rolü nedir? |
EĞİTİMDE ETKİLİ OLAN FELSEFİ AKIMLAR (EĞİTİM FELSEFELERİ)
Eğitimi doğrudan etkileyen başlıca eğitim felsefelerini tutucu olandan çağdaş olana doğru daimicilik, esasicilik, ilerlemecilik, yeniden kurmacılık olarak sıralayabiliriz.
|
EĞİTİM FELSEFESİNİN TEMEL ÖZELLİKLERİ |
|||
|
DAİMİCİLİK |
ESASİCİLİK |
İLERLEMECİLİK |
YENİDEN KURMACILIK |
|
* Daimiciliğin temel eğitim anlayışı, bilginin bütünüyle daimi (değişmez) olduğudur. * İnsanın mantık gücünü ön plana çıkarır. * Thomas Aquinas'ın çalışmalarına dayanmaktadır. * Öğrenmenin asıl temeli aklı disipline etmekte yatmaktadır. * Entelektüel eğitim ve klasik eserler önemlidir. * Eğitim yaşama hazırlıktır ve dünyanın gerçekleri tanıtılır. * Okulun temel görevi; geleneği sürekli olarak takdir etmek ve etken biçimde aktarmaktır. * Bireylerin zihinsel gelişimlerine önem verir. * Yetenekli ve seçkin kişiler eğitmek amaçlanır. * Değişmeyen evrensel eğitimi savunur (Bu nedenle "değişmez" adı ile de anılır.). * Okul, kültürel mirası öğrenciye tanıtmalı, kültür içindeki değerlen benimsetmelidir, * İnsan doğası devamlı ve değişmez olduğundan, eğitim de değişmezdir. * Eğitim, yaşamı kopya etmek değil; fakat ona hazırlıktır. |
* Esasiciliğin temelleri idealizme dayanmaktadır. * William C. Bagley tarafından formüle edilmiştir. * Esasiciliğe göre; insan, genel olarak toplumsal ve kültürel bir varlıktır. Doğuştan hiçbir bilgiye sahip değildir. * Ağırlıklı olarak okuma yazma ve aritmetik öğretimine önem verir. * Okulda zihinsel disiplin yaklaşımının geleneksel yöntemleri kullanılır. * Programda yer alan dersler edebiyat, tarih, yabancı dil ve dindir. * Öğrenmenin doğasında sıkı çalışma vardır. * Okuma, ezberleme, anlatma, tekrar, alıştırma yapma biçimsel disiplin içerisinde ele alınmaktadır. * Konu alanının çok iyi özümlenmesi önemlidir. * Esasicilik "konu alanını" eğitimin merkezine almaktadır. * Esasici eğitim sisteminde öğretmen kültürün temsilcisidir. * Okulun temel işlevini koruması gerekmektedir. Öğretim öğrenmeye göre önceliklidir. * Öğretmen gerektiğinde cezaya başvurabilir. * Öğretmen hem konusunda hem de öğretimde uzmandır. * Eğitim mesleğe ve vatandaşlığa bir hazırlıktır. |
* İlerlemecilik akımı temelde pragmatist felsefeye dayanmaktadır. * Pierce tarafından ileri sürülen faydacılık, James tarafından geliştirilmiş ve bir eğitimci olan, özellikle deneysel yaklaşıma ağırlık veren Dewey tarafından da düzenlenmiştir. * Eğitim, sürekli değişim içinde olan hayatı öğretmelidir * İlerlemeci eğitim anlayışında öğrenci merkezdedir. Eğitim öğrencinin ilgilerine göre olmalıdır. * Öğrenmenin sorumluluğu bütünüyle öğrenciye aittir, tercihlerini kendisi yapabilir. * Okul hayatın kendisidir, sadece hayata hazırlayan bir kurum değildir. * İlerici bir öğretmen, öğrencinin araştırma etkinliklerine yardımcı olmalıdır. Öğretmen rehberdir. Öğrencilerin bireysel farklılıkları ve gelişimi önemli görülür. * Demokratik eğitim ortamı gereklidir. Demokratik ve sosyal yaşamı geliştirmek amaçlanır. * Öğretimde problem çözmeye önem verilir. * Okul, öğrencileri iş birliğine özendirilmelidir. |
* Temel amacı toplumu yeniden düzenlemek ve toplumda gerçek demokrasiyi yerleştirmektir. * Yeniden kurmacılara göre toplumda yenilikler yapmada ve ilerlemede, okul en önemli kurumdur. * Yeniden kurmacılık akımının fikir babası Theodore Brameld'tir. John Dewey bu akımın da öncülerinden biridir. * Yeniden kurmacılıkta problem çözme ve farklı çözüm yolları üretme üzerinde durulur. * Okullar toplumsal değişmede en önemli sorumluluğa sahiptirler ve öğretmenler bu sorumlulukta en önemli güce sahip olan kişilerdir. Toplumu yeniden yapılandırmak ve geliştirmek amaçlanır. * Değişim ve toplumsal reform için eğitim anlayışı hâkimdir. * Eğitim hem denge hem de değişim aracıdır. * Öğrenme etkinliklerinde öğrenciler aktiftir. |
Örnek Soru: (2006-KPSS)
Aşağıdaki/erin hangisinde öğretmenin rolü daimicilik felsefesine göre belirlenmiştir?
A) Geçmişten gelen kesin doğrulan ve bilgiyi nesilden nesile aktarmak
B) Bireyin doğrulara ulaşabilmesi için bizzat etkileşimde bulunmasını sağlamak
C) Bireyde problem çözme becerilerini geliştirmek
D) Bireyin özgür bir ortamda doğruya ve bilgiye kendisinin ulaşmasını sağlamak
E) Gerekli bilgi ve doğruları bireyin yaşantısıyla ilişkilendirmesini sağlamak
Örnek Soru: (2006-KPSS)
Öğrencilerin nasıl öğrendiklerinin, öğretmenlerin nasıl öğretmeleri gerektiği konusunda önemli bir etkisi vardır. Bilgi, öğretenden öğrenene doğrudan aktarılmamalı, bunun yerine öğrenen tarafından yapılandırılmalıdır. Öğrenci, bilgiye doğrudan ulaşmak yerine deneyimleriyle bilgiyi özümsemelidir.
Bu görüşün dayandığı eğitim felsefesi aşağıdakiler-den hangisidir?
A) Daimicilik
B) Esasicilik
C) İlerlemecilik
D) Kurmacılık
E) Varoluşçuluk
Örnek Soru: (2007-KPSS)
Yeni ilköğretim programlarının dayandığı öğrenme yaklaşımları, öğrenenlerin öğrendikleri bilgilerle günlük yaşamları arasında bağlantı kurmalarına, bilgiyi özümsemelerine ve kalıcı bilgi edinmelerine fırsat vermektedir. Bu özellikler dikkate alındığında, yeni ilköğretim programlarının ağırlıklı olarak hangi eğitim felsefesine dayandırılmaya çalışıldığı söylenebilir?
A) Yeniden kurmacılık
B) Esasicilik
C) İlerlemecilik
D) Varoluşçuluk
E) Daimicilik
|
PROGRAM GELİŞTİRMENİN TEMELLERİ |
|
|
Program Geliştirmenin Temelleri |
İçeriği ve İşlevi |
|
Tarihi Temel |
Bilim geçmişten geleceğe ulaşır. Eğitimde ve program geliştirmedeki deneyimler geleceğe ışık tutar. |
|
Ekonomik Temel |
Programların uygulanabilir olması için ülkenin ekonomik koşullarına uygun olması gerekir. |
|
Sosyal-Toplumsal Temel |
Programlar, içinde bulunduğu toplumun ihtiyaçlarını, sorunlarını ve koşullarını dikkate almalıdır. Bunlar program hedeflerine kaynaklık eder. |
|
Konu Alanı Temeli |
Bir konuya ilişkin bilgilerin öğrenilmesi gerekliliğidir. Bilgideki değişmeler programda önemlidir. Bunlar program hedeflerine kaynaklık eder. |
|
Bireysel Temel |
Bireyin/öğrencinin ilgi, ihtiyaç ve düzeyi programda önemli bir yer tutar. Bunlar program hedeflerine kaynaklık eder. |
|
Psikolojik Temel |
Hedeflerin ulaşılabildiğinde ve eğitim durumlarında öğrenme kuramlarından elde edilen veriler önemli yer tutar. |
|
Felsefi Temel |
Hedeflerin oluşturulmasında, hedefleri oluşturulurken tutarlılıkta, varsayımlarda, önem sırasında, yenilerini eklemede ve genel bir strateji belirlemede felsefe ve akımlar önemlidir. |



