* Gelişim yordanabilir bir sıra izler:
a) Gelişim, baştan ayağa doğrudur: Bebeklikte baş vücudun 1/4'ünü oluştururken, yetişkinlikte 1/8' ini oluşturur. Bebekler önce başlarını dik tutmayı, sonra başı ile birlikte göğsünü de kaldırmayı, daha sonra emeklemeyi, en sonunda da yürümeyi öğrenir.
b) Gelişim, içten dışa doğrudur: Önce beden ve iç organlar, daha sonra dış organlar gelişir.
c) Gelişim, genelden özele doğrudur: Bebekler önce tüm vücutlarıyla hareket ederler, büyük kaslarını kullanırlar; daha sonra belli etkinliklerle ilgili organlar ve küçük kaslar kullanılır.
* Gelişimde bireysel farklılıklar söz konusudur: Her birey kendine has, biricik ve tektir. Buna bağlı olarak da her bireyin gelişimi birbirinden farklıdır.
Örnek: Bazı bebekler sekiz aylık, bazıları 10 aylık, bazıları ise 12 aylıkken yürümeye başlayabilir.
* Gelişim süreklidir: Döllenme ile başlayan gelişim tüm yaşam boyu devam eder. Doğum öncesi, bebeklik, oyun, okul, ergenlik, genç yetişkinlik, yetişkinlik ve yaşlılık döneminde insanın gelişimi sürer. Gelişim süreklidir ve belli aşamalarla gelişim belli aşamalarla gerçekleşir, yani gelişim bir birini izleyen ayırt edilebilir devreler halinde gerçekleşir, (ya da nöbetleşe devam eder.).
* Gelişimde kritik dönemler vardır: Organizmanın bazı gelişim alanlarında, bazı davranışları kazanacağı belli zaman aralıkları vardır. Bu zaman aralıklarında organizma çevrenin etkilerine daha açıktır.
Örnek: 0-1 yaş temel güven duygusunun kazanılması açısından, 0-6 ay bağlanma açısından, 12-18 ay dil gelişimi açısından kritik dönemdir.
* Gelişim bir bütündür: Tüm gelişim alanları birbiri ile etkileşim içindedir.
Örnek: Fiziksel olarak gelişen bir çocuk, çevresi ile etkileşim kurmaya, çevresini tanımaya başlar ve bu da onun hem bilişsel hem de psikososyal açıdan gelişmesini sağlar.
* Gelişim hızı her yaşta aynı değildir: Yaşamın değişik dönemlerinde farklı türden gelişmeler önem kazanır.
Örnek: Ergenlik dönemindeki (12-18 yaş) büyüme hızı, okul dönemindeki (6-12 yaş) büyüme hızından fazladır.
* Gelişim, kalıtım, çevre ve zamanın karşılıklı etkileşimi ile ortaya çıkar.
Örnek Soru: Yeni doğum yapan Hatice, bebeğinin başının diğer organlarına göre büyük olduğunu fark eder ve kaygılanarak bebeğini bir doktora götürür. Doktor korkulacak bir şey olmadığını belirtir. Bebeğin başının diğer organlarına göre büyük olması aşağıdaki gelişim ilkelerinden hangisiyle ilişkilidir? (KPSS – 2006)
C: GELİŞİM BAŞTAN AYAĞA DOĞRU OLUR
Örnek Soru: Oynadığı topu önceleri elleri, kolları ve göğsü yardımıyla tutabilen çocuk daha sonra kasları geliştikçe topu yalnızca elleriyle tutabilir. Bu durum gelişimin hangi temel ilkesiyle ilgilidir? (KPSS – 2004)
C: GELİŞİM GENELDEN ÖZELE DOĞRUDUR.
Örnek Soru: Erikson, temel güven duygusunun 0-1 yaşlarında kazanıldığını savunmaktadır. Bu görüş, gelişimin hangi temel ilkesini desteklemektedir? (KPSS – 2005)
C: GELİŞİMDE KRİTİK DÖNEMLER VARDIR
